Trí tuệ của trẻ nằm trên đầu ngón tay

Sukhomlinski cho rằng: “Trí tuệ của trẻ nằm trên đầu ngón tay”. Chúng ta nhìn nhận và đánh giá câu nói này như thế nào? Chúng ta đều biết não bộ có khoảng 50.000 tế bào thần kinh điều khiển hoạt động toàn bộ các cơ quan trên cơ thể, trong đó não bộ phải dùng đến 40% số tế bào thần kinh để điều khiển hoạt động của đôi bàn tay. Những đứa trẻ từ 3-6 tuổi thích dùng tay để chinh phục môi trường xung quanh, sử dụng công cụ, sắp đặt đồ chơi, thích tự mình khám phá môi trường xung quanh. Những hoạt động này có liên quan đến việc trẻ tiếp nhận tri thức, hình thành kĩ năng và phát triển trí tuệ.
Trước hết, các thao tác của tay có thể trực tiếp thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển của cảm quan, giúp trẻ cảm nhận được tính chất, mối quan hệ tương quan giữa các sự vật. Cảm quan có thể giúp trẻ nhận thức được đặc tính của sự vật, làm tăng sự hiểu biết các sự vật, hiện tượng xung quanh, trực tiếp tiếp thu được những kinh nghiệm từ thực tế sinh động. Ngoài ra, trí lực của trẻ cũng sẽ hình thành và phát triển thông qua sự thể nghiệm của các giác quan. Trẻ còn thông qua việc chơi đồ chơi, sờ mó những vật dụng hằng ngày, và ý thức được cách sử dụng các đồ vật. Lâu dần, trẻ sẽ nắm được những phương pháp và kinh nghiệm sử dụng đồ vật của người lớn. Bên cạnh đó, thông qua các động tác của đôi bàn tay, trẻ có thể dần nhận biết được những đặc tính chung của cùng một loại sự vật, làm cho tri giác ngày càng có tính khái quát, chuẩn bị điều kiện để trẻ biểu thị được những khái niệm chung.

Trong cuộc sống thường ngày, chúng ta nên kịp thời tạo ra những cơ hội thực hiện những thao tác đôi bàn tay thích hợp cho trẻ ở nhiều cấp độ tuổi. Khi trẻ muốn tự tay làm lấy một việc nào đó, người lớn nên chịu khó đứng ở bên cạnh để hướng dẫn, chứ không nên tự mình làm thay trẻ. Nếu trẻ muốn tự mình học cách ăn cơm, thì chớ nên duy trì việc bón đút cho trẻ nữa; khi muốn để cho trẻ tự mặc quần áo, thì bố mẹ không nhất thiết giúp trẻ; khi trẻ bắt đầu cầm được bút, thì hãy đưa bút và giấy cho trẻ, để trẻ tự vẽ vời tuỳ thích. Khi trẻ bắt đầu tập những động tác này, chắc chắn sẽ không hoàn thiện, điều này cần được luyện tập nhiều lần, thông qua việc thực hiện nhiều lần, trẻ sẽ bắt đầu làm quen với những động tác phức tạp hơn. Nội dung luyện tập nên phù hợp với đặc trưng từng độ tuổi. Nếu thường xuyên để cho trẻ làm thủ công, như vẽ hình, cắt dán, gấp giấy, nặn tượng … có thể đẩy nhanh sự phát triển thuần thục của đôi tay trẻ.

Khi phát hiện thấy trẻ có những động tác không chính xác, nên kịp thời uốn nắn giúp trẻ. Ví dụ: phải nên chú ý đến khuỷu tay của trẻ, xem phương pháp cầm thìa, cầm đũa, cầm bút, cầm vợt, dùng kéo và những dụng cụ khác có chính xác hay không, nếu phát hiện thấy chưa đúng nên uốn nắn ngay giúp trẻ. Đương nhiên, tốt nhất ngay từ đầu phải dạy trẻ phương pháp chính xác nhất, cố gắng không để trẻ quen với những tư thế, động tác không chính xác.

Chúng ta cũng phải đặc biệt lưu ý sự an toàn sức khoẻ và vệ sinh cho trẻ. Cùng một động tác không nên duy trì quá lâu, tránh làm cho cánh tay mệt mỏi dẫn đến không thể điều khiển được động tác, ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của cánh tay. Trước khi trẻ sử dụng, cầm nắm những công cụ bằng kim loại như kéo, dao, nĩa, lược… nên hướng dẫn trẻ phương pháp thao tác chính xác, đồng thời phải nhắc trẻ đảm bảo an toàn. Những dụng cụ mà trẻ sử dụng, cũng nên có những yếu tố đảm bảo an toàn, ví như kéo phải có mũi tròn, dao, nĩa không qua sắc. Sau khi hoàn tất những bài tập thao tác tay, nên nhắc trẻ đi rửa tay, để giữ vệ sinh.

Thông qua những thao tác dưới đây để truyền thụ một số tri thức và kỹ năng:

- Nắn những đồ vật, bóp đồ vật, đóng đồ vật, xé giấy loại, bỏ những vật nhỏ vào trong lọ, xuyên chuỗi hạt, nghịch cát … Đấy là bài huấn luyện chức năng của tay.

- Nặn tượng, vẽ tranh, tô màu, cắt giấy, dán giấy. Đây là hình thức lao động thủ công kết hợp linh hoạt giữa tư duy, mắt và tay, là phương pháp tốt để giúp trẻ rèn luyện và phát triển những động tác của cánh tay.

- Chế tạo một số đồ chơi bằng tay. Ngày nay, do những đồ chơi của trẻ được chế tạo bằng công nghệ cao, trẻ ít có cơ hội để tham gia vào những hoạt động dạng này, trong lúc đó những động tác đơn giản không đủ để huấn luyện kỹ xảo của đôi bàn tay và phát triển trí tuệ của trẻ. Vì vậy bố mẹ nên chuẩn bị một số vật liệu chế tạo đồ chơi như thùng giấy, hộp giấy, bình nhỏ, thanh gỗ nhỏ, sau đó hướng dẫn trẻ tự tạo một số đồ chơi đơn giản, đồng thời khích lệ động viên trẻ phát huy những sáng kiến của mình căn cứ vào những yêu cầu của bố mẹ để thiết kế hoặc chế tạo những đồ chơi mà bản thân thích, như thế không những có lợi cho việc phát huy năng lực của đôi tay, thúc đẩy trí lực phát triển mà còn giáo dục tinh thần vượt khó và tiết kiệm của trẻ, giúp trẻ có được cảm giác hạnh phúc trong quá trình sáng tạo của mình, kích thích hứng thú và khát vọng sáng tạo của bản thân.

- Hãy để trẻ sớm dùng đũa để ăn cơm. Khi chúng ta dùng đũa để gắp thức ăn, sẽ kéo theo sự vận động hơn 30 khớp xương và 50 sợi cơ bắp của bả vai, khuỷu tay, cánh tay, bàn tay, ngón tay … trong lúc đó sự vận động của cánh tay có tác dụng kích thích sự phát triển của não bộ, vì vậy nếu để cho trẻ dùng đũa sớm và suốt thời gian dài để ăn cơm có thể giúp cho trẻ vận dụng một cách nhịp nhàng và linh hoạt: mắt, tay, miệng và não bộ.

- Dạy trẻ sử dụng bàn tính, phím gõ. Tay chính là sự khơi nguồn của trí tuệ, còn trí tuệ lại nằm ngay trên đầu những ngón tay. Do vậy, bố mẹ có thể sớm cho trẻ được nghịch và đếm những chuỗi hạt trên bàn tính truyền thống, đến 4-5 tuổi có thể dạy trẻ những phép toán đơn giản. Do việc gõ và gạt bàn tính có tác dụng rất tốt đối với sự phát triển trí lực, hiện nay ở Mỹ đang đề xướng việc gõ bàn phím tính toán, còn Nhật Bản lại vận động mọi người cho trẻ đi học gõ bàn phím tính toán và dùng đũa ăn cơm.

Thao tác tay chính là nguồn gốc của sự phát triển trí tuệ và thể lực của trẻ, các bậc làm cha mẹ nên nghĩ ra càng nhiều phương pháp như thông qua trò chơi, quan sát và các thao tác của đôi bàn tay để truyền thụ những tri thức cho trẻ. Đây chính là phương pháp khoa học và hoàn toàn phù hợp với đặc trưng lứa tuổi của trẻ thơ./.

Dương Hồng Lam-thegioitrongta

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.

Dansette